Phần 2 - Mua hàng

Ba tình huống mua hàng có số liệu cụ thể, giải từng bước và kiểm tra tổng Nợ bằng tổng Có ở cuối mỗi ví dụ.

Xem video bài giảng "Cách phân bổ chi phí mua hàng" ở khung bên để nghe giảng chi tiết, sau đó đọc phần tóm tắt dưới đây.

Ví dụ 1 — Mua hàng nhập kho và trả lại một phần hàng

Đề bài: Ngày 05/03, Công ty Minh Phát mua của Công ty Anpha 200 thùng dầu ăn, đơn giá chưa thuế 400.000 đồng/thùng, thuế GTGT 10%, chưa thanh toán. Ngày 12/03, phát hiện 20 thùng bị móp méo, hai bên lập biên bản trả lại hàng, Anpha xuất hóa đơn điều chỉnh giảm, trừ vào công nợ.

Bước 1 — Tách số liệu hóa đơn mua:

• Giá mua chưa thuế: 200 × 400.000 = 80.000.000 đồng.
• Thuế GTGT 10%: 8.000.000 đồng. Tổng thanh toán: 88.000.000 đồng.

Bước 2 — Định khoản ngày 05/03:

Nợ TK 156        80.000.000
Nợ TK 1331        8.000.000
    Có TK 331    88.000.000

Bước 3 — Trả lại 20 thùng ngày 12/03: giá trị hàng trả lại 20 × 400.000 = 8.000.000 đồng; thuế GTGT giảm tương ứng 800.000 đồng.

Nợ TK 331         8.800.000
    Có TK 156     8.000.000
    Có TK 1331      800.000

Bước 4 — Kiểm tra: bút toán 1 có tổng Nợ 80.000.000 + 8.000.000 = 88.000.000 = tổng Có. Bút toán 2 có tổng Nợ 8.800.000 = tổng Có 8.000.000 + 800.000. Công nợ còn phải trả Anpha: 88.000.000 − 8.800.000 = 79.200.000 đồng.

Ví dụ 2 — Phân bổ chi phí mua hàng vào giá gốc theo giá trị

Đề bài: Ngày 10/04, Công ty Minh Phát mua của Công ty Bình Minh hai mặt hàng về nhập kho, chưa thanh toán, thuế GTGT 10%: nồi inox 400 chiếc, đơn giá chưa thuế 150.000 đồng/chiếc; chảo chống dính 200 chiếc, đơn giá chưa thuế 200.000 đồng/chiếc. Chi phí vận chuyển, bốc dỡ thuê ngoài 5.000.000 đồng chưa thuế, thuế GTGT 10%, trả ngay bằng tiền mặt. Phân bổ chi phí mua hàng vào giá gốc từng mặt hàng theo tiêu thức giá trị mua.

Bước 1 — Ghi nhận giá mua: nồi inox 400 × 150.000 = 60.000.000 đồng; chảo 200 × 200.000 = 40.000.000 đồng; cộng 100.000.000 đồng, thuế GTGT 10.000.000 đồng.

Nợ TK 156       100.000.000
Nợ TK 1331       10.000.000
    Có TK 331   110.000.000

Bước 2 — Ghi nhận chi phí vận chuyển, bốc dỡ vào giá gốc hàng mua: chi phí thu mua thuộc giá gốc nên ghi Nợ 156, không ghi vào chi phí trong kỳ; phần thuế GTGT của dịch vụ vận chuyển vẫn được khấu trừ bình thường.

Nợ TK 156         5.000.000
Nợ TK 1331          500.000
    Có TK 111     5.500.000

Bước 3 — Phân bổ 5.000.000 đồng cho từng mặt hàng theo giá trị:

Tỷ lệ phân bổ = 5.000.000 / 100.000.000 = 5% trên giá trị mua của từng mặt hàng.

Bước 4 — Kiểm tra: chi phí phân bổ 3.000.000 + 2.000.000 = 5.000.000 đúng bằng tổng chi phí cần phân bổ; tổng giá gốc 105.000.000 = 100.000.000 + 5.000.000. Từng bút toán cân: 110.000.000 = 110.000.000 và 5.500.000 = 5.500.000. Đơn giá nhập kho mới (157.500 và 210.000 đồng/chiếc) chính là căn cứ tính giá vốn khi xuất bán sau này.

Ví dụ 3 — Mua tài sản cố định, trả trước một phần

Đề bài: Ngày 20/05, Công ty Minh Phát mua một ô tô tải giá chưa thuế 600.000.000 đồng, thuế GTGT 10%. Công ty đã chuyển khoản trả trước 200.000.000 đồng, số còn lại nợ nhà cung cấp. Xe được bàn giao đưa vào sử dụng ngay, không phát sinh chi phí nào khác.

Bước 1 — Xác định nguyên giá: nguyên giá = 600.000.000 đồng (không gồm 60.000.000 đồng thuế GTGT được khấu trừ). Tổng phải thanh toán 660.000.000 đồng, đã trả 200.000.000 đồng, còn nợ 460.000.000 đồng.

Bước 2 — Định khoản:

Nợ TK 211       600.000.000
Nợ TK 1332       60.000.000
    Có TK 112   200.000.000
    Có TK 331   460.000.000

Bước 3 — Kiểm tra: tổng Nợ 600.000.000 + 60.000.000 = 660.000.000; tổng Có 200.000.000 + 460.000.000 = 660.000.000. Cân đúng. Thuế GTGT của TSCĐ ghi ở chi tiết 1332 để kê khai riêng; từ kỳ sau doanh nghiệp bắt đầu trích khấu hao (học ở phần sau).

Rút kinh nghiệm chung

• Luôn làm theo trình tự bốn bước: tách số liệu → chọn tài khoản theo bản chất → định khoản → kiểm tra cân Nợ/Có. Học viên mới hay bỏ qua bước tách số liệu và định khoản thẳng từ đề bài, rất dễ lấy nhầm tổng thanh toán làm giá chưa thuế.
• Chi phí vận chuyển, bốc dỡ gắn với hàng mua phải đi vào giá gốc và phân bổ cho từng mặt hàng theo tiêu thức hợp lý (thường theo giá trị mua), không ghi thẳng vào chi phí trong kỳ.
• Một bút toán có thể có nhiều tài khoản Nợ hoặc nhiều tài khoản Có (như ví dụ 3) — chỉ cần tổng hai bên bằng nhau.
• Sau mỗi nghiệp vụ liên quan công nợ, tự hỏi: số dư 331 của nhà cung cấp này giờ là bao nhiêu? Trả lời được ngay nghĩa là bạn thực sự kiểm soát được sổ chi tiết.